5de wandeling : van het Prinses Elisabethplein tot aan de Lambermontlaan
Een charmante wijk met veel groen

Er valt heel wat moois te ontdekken in deze ruim aangelegde, groene wijk. Startpunt van de wandeling is het erg mooie stationsgebouw van Schaarbeek, dat tevens het visuele eindpunt is van de monumentale as van de Koningsstraat. Die loopt van het Justitiepaleis langs het Stadspark, de Kruidtuin, de Koninklijke Sint-Mariakerk en het Gemeentehuis van Schaarbeek tot aan dit station.

1. In dit gebouw, een echte spoorwegkathedraal, heeft architect Frans Seulen met brio een nieuwerwetse metaalstructuur vermengd met renaissance-elementen. De linkervleugel met de horlogetoren dateert van 1887, de rechtervleugel werd er zo'n kwarteeuw later aan toegevoegd.
    
   In 1903 nam burgemeester Huart Hamoir het initiatief om een brede laan aan te leggen tegenover het station. Heel snel ontwikkelde zich een mooie woonwijk langs deze laan die nu zijn naam draagt en beplant is met merkwaardige bomen, zoals een ginkgo biloba. Bewonder de rijke huisgevels, afwisselend in bak- en in natuursteen, zoals op nr 28 gebouwd door A. Laenen. 
    
   In de 17de eeuw stond hier een buitenverblijf met de mooie naam Monplaisir, dat later gebruikt werd voor de jacht. Op het einde van de 18de eeuw was er een porseleinmanufactuur gevestigd en, een eeuw later, de eerste mechanische wasserij. In 1906 moest het wijken voor de nieuwe Monplaisir-wijk. 
    
   Op nr 71 van de Huart Hamoirlaan staat een erg eigenzinnig huis gebouwd door Léon Delune in 1912. De driehoekige erker is best origineel, met twee vensters die uitsteken boven de kroonlijst. Bewonder tevens de sgraffito onder het venster van de tweede etage.
    
    
2. Loop even de Sleeckxlaan in tot bij nr 103, met een sgraffito toegeschreven aan Paul Cauchie, de grootmeester van het genre.
    
   Als je door het plantsoen loopt, kan je genieten van de perspectiefas die de kerk van de Heilige Familie en het station op één lijn zet.
    
    
3. Het hoekgebouw met de Maeterlincklaan (nr 2) wordt bekroond door een mooie pergola in art deco-stijl uit 1937, en herbergt sinds 2006 de kunstschool SaSaSa (van ‘Savoirs, Saveurs, Sagesse'). 
    
   Meer naar het oosten ontwikkelde zich sinds het interbellum een gemengde wijk met woningen en kleine ondernemingen. Een mooi voorbeeld is De Factorij, een oude hemdenfabriek uit 1921 op nr 136, waarin vandaag het Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen gehuisvest is. Gerard Alsteens en Nora Theys zijn de kunstenaars die het fresco bij de ingang ontwierpen, met aangepaste thema's, zoals De stamboom, Het gezin, De tijd die voorbijvliedt...  
    
    
    
4. Op korte afstand van de Heilige Familiekerk (1901 en 1937, architecten Collès en Vandendael), op de grens met het oude gehucht Helmet, vind je op nr 38 de Villa Regina. Rode bakstenen, een trapgevel, geëmailleerde tegels en ijzersmeedwerk verlenen een ouderwetse uitstraling aan deze woning gelegen aan het François Rigaplantsoen, genoemd naar een Luikse componist die in Schaarbeek woonde. 
    
    
5. en 6. Wat een grappig contrast tussen de monumentale koepel van het huis op nr 8, aan de overzijde van het plantsoen, en het kleine klokkentorentje dat er bovenop staat!
    
   Op het nr 12, gebouwd door M. Delcuve in 1923, verrassen de sgraffiti door hun warme kleuren. Kastanjelaren met witte bloesem tooien de gevel en omringen, in het portiekje, een vrouwelijk profiel.
    
    
6. 
    
    
7. Loop even de Demolderlaan in tot aan nr 152. Het zijn niet de smachtende man en vrouw van de tweede etage die de show stelen, maar wel de mooie deuringang !
    
    
8. Logisch dat de deur, de plaats van het eerste contact, door de architect extra verzorgd wordt. Zoals op het nr 97 van de Emile Verhaerenlaan. Elke bezoeker werd onmiddellijk gecharmeerd door het smeedwerk van de deurklink en het judasvenstertje. Op het bovenlicht van deze woning uit 1911 prijkt een pauw, symbool van onsterfelijkheid. Samen met de aanpalende nummers vormt dit huis een bijzonder mooie straatwand. Onder de kroonlijst van nr 83 verschijnt opnieuw het motief van de bloeiende kastanjelaren. Met de straatnaam eerde de gemeente de grote dichter en kunstcriticus Emile Verhaeren, die trouwens ook een borstbeeld kreeg in het nabijgelegen Josafatpark.
    
    
9. Het huis in de Sleeckxlaan nr 76 is een schitterend voorbeeld van harmonie. De sgraffiti herinneren aan een huis in de Ernest Laudestraat, beschreven in de wandeling rondom het Gemeentehuis. Aan beide zijden van het balkon schilderde Privat Livemont, in groene tinten, enkele vrouwenprofielen met een kapsel dat elegant in een hoofddeksel gestoken is.
    
   Als je de huizenrij bekijkt van nrs 34 tot 44, kan je haast niet geloven dat ze allemaal door dezelfde architect werden ontworpen, François Hemelsoet, die hier alle facetten van zijn kunstenaarstalent wilde tonen. Hij vond zijn inspiratie zowel in het classicisme als in de Renaissance en de Art nouveau.
    
   De huizen nrs 73 en 71, aan de overzijde, waren eertijds een tweelingwoonst. Ze worden versierd met een mooi sgraffito van Paul Cauchie. Het aanpalende huis nr 69 pronkt dan weer met een mozaïek rondom het venster met een korfboog.
    
   Gemeenteraadslid Jan Sleeckx combineerde op succesvolle wijze een politieke en een literaire carrière. Als je de laan afloopt die naar hem werd genoemd, zie je enkele mooie gebouwen van architect François Hemelsoet. Zo kan je op nr 80 een elegante deur bewonderen, compleet met schoenschraper. Nrs 90 en 92 bezitten mooie sgraffiti, net als nrs 94 en 96, waar ranke Art nouveaulijnen zorgen voor een fijne harmonie. De klassieke gevel op nr 82 is wel de kers op de taart.

In 1911 bouwde architect Hubert Rasquin zijn eigen woning op nr 31, helemaal in gele baksteen. Hij ontleende heel wat elementen aan de Art nouveau, zoals de stenen luifel, het gebogen fronton, de mooi versierde kraagbalken die de kroonlijst ondersteunen, en een groot aantal verschillende vensteropeningen. Het geheel kreeg een rijke polychromie helemaal in de stijl van Paul Cauchie. Had je de passer en de meetlat opgemerkt in het bovenlicht? Een typische verwijzing naar de architectuur in dit architectenhuis.

1-0. De Lambermontlaan werd pas aangelegd in 1914. René Magritte woonde eerst op nr 207, dan op nr 40.

De mooie herenhuizen op nrs 88-86 en 70 (architect François Hemelsoet), zijn de getuigen van een tijdperk waarin de gegoede burgerij zich nog thuis voelde langs deze nu wel heel drukke brede weg.

1-1. De gevel van Albert Giraudlaan nr 9 is een prachtige verwezenlijking van architect François Hemelsoet: heel ingenieus aangebrachte vensteropeningen, een mooi kleurenpalet met vooral een bleek geel en watergroen, waardoor het unieke houtwerk beter tot zijn recht komt. Dezelfde architect maakte de veeleer sobere huizenrij op nrs 11, 13 en 15, die toch voor een mooi effect zorgt.

Het huis nr 32, gebouwd in 1911 door J. Coppieters, straalt een rustige charme uit. Het ligt een beetje verdrongen door zijn grotere buren, maar valt toch op door het groen geschilderde houtwerk, de vensters met kleine ruitjes en de glasramen met bloemmotieven.

Op de Giraudlaan nr 38, gebouwd door P. Collart in 1909, geven de witgelakte bakstenen een heldere indruk. Fijne friezen in groene baksteen en sgraffiti met bloemen verlenen het huis een onverwacht plattelandssfeertje. Paul Cauchie verleende in 1912 zijn medewerking aan het sgraffito. Die rustieke atmosfeer vind je eveneens op nr 51 waar een tegeltableau een rijkgekleurde fazant toont.

Na een korte wandeling in de Emile Verhaerenlaan kan je twee woonhuizen bewonderen van architect Léon Denis, het nr 18 in natuursteen en het nr 20 in baksteen. Allebei fascineren ze door hun indrukwekkend decor, gebeeldhouwd in 1913.

Een vlinder versiert het glasraam in het bovenlicht van nr 37, op de hoek van de Emile Verhaeren- en de Albert Giraudlaan. Van hieruit heb je een interessant zicht op het monumentale Gemeentehuis van Schaarbeek.

Het atelier van de bekende affiche- en sgraffito-ontwerper Privat Livemont was gelegen in de Albert Giraudlaan nr 93 (J. Diongre).

1-2. De wandeling eindigt in de richting van de Huart Hamoirlaan. Je passeert nog langs een decor van kastanjebladeren gesculpteerd in de stenen van de monumentale gevels van de nrs 90 en 92 in de Albert Giraudlaan. Die werden gebouwd in 1914 door Joseph Diongre, die ook het aanpalende huis voorzag van een distelmotief dat het balkon overwoekert en zelfs het ijzersmeedwerk aantast. Tussen de vele mogelijke symbolische interpretaties van de distel, kiezen we hier misschien die van de deugdzaamheid, beschermd door de puntige rand...

Download de wandeling (pdf)>>